Shampoo Cedr Sehat Co.

دانستنیهای علمی

.Urtica dioica L

فرانسه :	Ortie mechante, Grande ortie, Ortie dioique
انگلیسی :	Large- Nettle, Common- Nettle, Great- Nettle
فارسی :	گزنه، گزنه دو پایه
عربی :	قریص

گزنه گیاهی است علفی، چند ساله و دارای ساقه‌های راست به ارتفاع نیم تا یك متر می‌باشد. از ریشه‌های خزنده آن، پا جوش‌هایی در كلیه جهات خارج می‌شود كه خود باعث می‌گردد كه گیاه به صورت پایه‌های متعدد در آمده و محل رویش خود را به كلی فرا گیرد.

گزنه، ساقه چهارگوش، پوشیده از تار و برگهای بیضوی و نوك تیز و دندانه‌دار دارد. گلهای آن به رنگ سبز روشن و واقع بر روی 2 پایه جداگانه است. از مشخصات پایه آن این است كه گل آذین خوشه آن پس از آنكه گل‌ها، آمیزش یافتند و تشكیل میوه آغاز گردید، از حالت ایستاده به وضع خمیده در می‌آید. گزنه دارای اعضای پوشیده از تارهای مخروطی شكل و گزنده است و چون پس از لمس كردن، محتویات سوزآور غده ریز آن در پوست بدن وارد می‌شود ایجاد سوزش و ناراحتی می‌كند. قسمت مورد استفاده گزنه، برگهای تازه، ریشه و شیره حاصل از آن است. دانه آن نیز كم و بیش به مصارف درمانی می‌رسد.

تركیبات شیمیایی :

گزنه دارای تانن، موسیلاژ، نوعی ماده مومی، اسیدفرمیك، یكفیتوسترین، نیترات پتاسیم و كلسیم، تركیبات آهندار، نوعی گلوكزید با اثر قرمز كننده پوست و غیره است. از سرشاخه آن نوعی ماده رنگی به نام اورتی سین¹ بدست می‌آید.

مردم ما قبل تاریخ از گزنه برای تغذیه استفاده به عمل می‌آوردند و این رویه مدتها، تا قرن 16 میلادی ادامه داشت. عقیده عده‌ای بر آن است كه این گیاه حتی در عصر حجر نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. تاریخ استفاده درمانی آن نیز به زمانهای بسیار دور می‌رسد به طوری كه از قدیم الایام آن را جهت رفع سرماخوردگی به كار می‌بردند و به آن توجه خاص داشتند.

خواص درمانی :

	-	گزنه در برخی از فرآورده‌های بهداشتی به كار می‌رود. عصاره این گیاه را می‌توان برای تولید فرآورده‌های شوینده مخصوص صورت به كار برد.
	-	گزنه در جلا بخشیدن به موی سر و جلوگیری از ریزش مو بسیار مفید است. همچنین از دم كرده گزنه برای تقویت و پر پشت كردن موی سر استفاده می‌كنند.
	-	گزنه دارای اثر قاطع در رفع بیماریهای پوست است به طوری كه از این نظر از آن در رفع بیماری‌های جلدی استفاده به عمل می‌آید. استفاده از گزنه به منظور درمان بیماری‌های پوستی از قدیم الایام بین مردم معمول بوده است. در سال 1855، Baller با بررسیهایی كه به عمل آورد به این نتیجه رسید كه جوشانده گزنه در رفع ناراحتی‌های پوستی مخصوصاً اگزمای مزمن و اگزمای ناشی از زرد زخم و نظایر آنها اثر مفیدی از خود نشان می‌دهد، به این جهت برای بیماران خود جوشانده ساقه برگدار گزنه را تجویز و تأكید كرد.
	-	برای پوستهای خشك و حساس از لوسیون گزنه استفاده می‌شود، (گزنه تازه را كوبیده و روی پوست صورت قرار می‌دهند.)
	-	گزنه به علت داشتن خاصیت رقیق كنندگی خون برای درمان اگزما و بیماریهای پوستی و حتی برای درمان كهیر استفاده می‌شود.
	-	در جلوگیری از ریزش موی سر گیاهان متعددی نقش دارند كه از بین آنها 3 نمونه موجود در ایران كه دسترسی به آنها میسر است شرح داده می‌شود:
		2- گزنه²
		3- برگ مو³
		4- شكوفه درخت بادام⁴
		ابتدا برگ گزنه را، با یك یا هر دو گیاه مذكور به مقدار یك مشت از هر یك، در ظرف محتوی یك لیتر آب وارد كرده به مدت یك ربع ساعت به ملایمت می‌جوشانند سپس آن را از گرما دور می‌كنند و به حال خود می‌گذارند تا سرد شود. به محلول مذكور، پس از صاف كردن مقدار 100 میلی لیتر الكل 50 درجه می‌افزایند و هر روز به ریشه مو (پوست مو) می‌زنند. باید توجه داشت كه قبل یا بعد از زدن محلول مذكور به پوست سر، نباید آن را شدیداً ماساژ داد چون این عمل موجبات ریزش موهای ضعیف را فراهم می‌سازد. الكل موجود در محلول مذكور، باعث نفوذ مواد مؤثر گیاهان فوق به داخل پوست و تقویت پیاز مو می‌شود كه از ریزش مو جلوگیری می‌نماید.
	-	گزنه حاوی عناصری از قبیل سیلیسیم و پتاسیم است كه موجب تقویت پوست می‌شود و برای درمان بسیاری از نارسائیهای پوستی تجویز می‌گردد.
	-	گزنه سرشار از ویتامین C و آهن است و یكی از بهترین منابع كلروفیل (رنگینه گیاهی كه ساختاری شیمیایی شبیه به هموگلوبین موجود در یافته‌های قرمز خون دارد) محسوب می‌شود. این گیاه به علت دارا بودن ویتامین‌ها، آهن و املاح معدنی برای درمان كم خونی و بیمارانی كه دوران نقاهت را می‌گذرانند تجویز می‌گردد.
	-	در استعمال خارجی، طب سنتی از گزنه به كرات استفاده می‌شود. مشهور است كه ضربه زدن با گزنه به قسمتی از بدن یا سرتاسر آن خون را به جریان می‌اندازد و دردهای روماتیسمی و مخصوصاً آرتروز را تسكین می‌دهد. (از گزنه در رفع بی حسی اعضای بدن، بی اختیاری اعضاء كه بر اثر سكته‌های ناقص پیش می‌آید، روماتیسم مزمن و غیره استفاده به عمل می‌آوردند) از برگ گزنه دو پایه، كلروفیل استخراج می‌شود.

استخراج كلروفیل :

از مصارف دیگر گزنه دو پایه آن است كه از این گیاه، كلروفیل یا سبزینه استخراج می‌نمایند. اهمیت استفاده از كلروفیل در درمان بیماریهای خونی و نیز در صنعت به منظور رنگ كردن مواد غذایی (كنسروها) مشخص شده است.

برای تهیه كلروفیل، برگ پایه‌های وحشی یا پرورش یافته گزنه دو پایه را در سایه و در گرمای معتدل، خشك می‌نمایند، تا بر اثر تابش نور خورشید رنگ سبز برگ، كاهش نپذیرد. برگهای خشك شده را بسته بندی كرده و به مراكز تولید كلروفیل ارسال می‌كنند.

امتیاز برگ گزنه دو پایه نسبت به گیاهان دیگر این است كه كلروفیل بیشتری دارد و برای خشك كردن برگ، مقدار درصد این ماده، ضمن از دست رفتن 57 تا 80 درصد آب، كمتر كاهش می‌یابد. برگ تازه گزنه دارای 5/1 درصد كلروفیل خالص است ولی برگ‌های خشكیده شده آن، تا 5/7 درصد از این ماده را تولید می‌كند. استخراج كلروفیل از برگ گزنه دو پایه، به كمك الكل یا استن صورت می‌گیرد.

محل رویش :

گزنه در بیشتر نواحی مرطوب ایران، مناطق شمالی، شمال غربی و مركزی ایران مانند اصفهان، شاهرود و بسطام می‌روید.

فهرست منابع :

1- آزاد، مرضیه (مترجم)- سلامتی شما، زیبایی شما (ایو روشه)- چاپ دوم انتشارات ناهید تهران 1371.

2- تحریریه مجله صنایع بهداشتی و آرایشی (مترجم)- شیوه‌های ساده دستیابی به زیبایی طبیعی (لیزارل) چاپ اول انتشارات موثقی 1381.

3- مقدم، كاظم- فرهنگ دارویی گیاه درمانی- انتشارات حافظ نوین 1383.

ارجاعات

1 . Urticine	2. Urtica dioical	3. Vitis viniferal
4. Cy donia oblongamill

بازگشت